Kipaş Tekstil Grubu RETMES MES Başarı Hikayesi

Kipaş Tekstil Grubu, terbiye işletmesinde Konzek Teknoloji’nin RETMES MES çözümü devreye alınarak üretim bildirimlerini operatör beyanından makine verisine taşıdı. Günlük 400 ton iplik ve yıllık yaklaşık 80 milyon metre kumaş üreten tesiste, sahadaki tüm makineler PLC üzerinden RETMES’e bağlandı; PLC’si bulunmayan makinelere donanım eklenerek veri toplanabilir hale getirildi. Proje kapsamında planlama, kalite, rotalandırma, OEE izleme ve rolik bazlı izlenebilirlik modülleri devreye alındı ve sistem, Kipaş’ın AS/400 (IBM i) tabanlı ERP’si ile sipariş girişinden kalite dönüşüne kadar çift yönlü entegre edildi. Birinci faz terbiye işletmesinde tamamlandı; ikinci faz İhzarat birimiyle devam edecek.

Bu başarı hikayesi, Kipaş Holding CIO ve Dijital Dönüşüm Lideri Fehmi Hüdayioğlu, Kipaş Holding Kurumsal Uygulamalar Müdürü ve MES Proje Yöneticisi Ali Arıkan ve Kipaş Tekstil Grubu Terbiye İşletmesi Müdürü Mehmet Yarbasan’ın aktarımlarından derlenmiştir.

https://youtu.be/PuGjBoBhCIk?si=Y_05TrjI_Dvl36MP

Proje Özeti

Müşteri	Kipaş Tekstil Grubu (Kipaş Holding)
Sektör	Tekstil — iplik, dokuma, terbiye
Tesis kapasitesi	Günlük 400 ton iplik, yıllık yaklaşık 80 milyon metre kumaş
Çözüm	RETMES MES — Konzek Teknoloji
Faz-1 kapsamı	Terbiye işletmesi
Devreye alınan modüller	Üretim takibi, Üretim planlama, kalite kontrol, rotalandırma, rolik izlenebilirliği, duruş yönetimi, OEE izleme
Entegrasyon	AS/400 (IBM i) tabanlı ERP — sipariş girişinden kalite dönüşüne, çift yönlü; PLC ve saha otomasyonu
Saha donanımı	Kiosk operatör panelleri, görüntülü ve sesli alarm sistemleri
Durum	Faz-1 canlıda · Faz-2 (İhzarat) planlandı

MES Yazılımı öncesi ve sonrası: üretim verisi nereden geliyor?

Projenin ayırt edici noktası bir raporlama iyileştirmesi değil, verinin kaynağının değişmesiydi. RETMES öncesinde üretim bildirimlerinin tamamı ERP üzerinden ve operatör beyanına dayalı yapılıyordu. Makine bağlantısı olmadığı için sistemdeki değer, makinenin gerçekte ne yaptığını değil, operatörün ne girdiğini gösteriyordu.

Süreç	MES öncesi	MES sonrası
Üretim bildirimi	ERP üzerinden, operatörün manuel girdiği kayıtlarla	Makine PLC’sinden otomatik, operatör müdahalesi olmadan
Makine verisi	Alınmıyordu	Hız, duruş, ısı, basınç ve çalışma parametreleri doğrudan makineden
Anlık takip	Yapılamıyordu	Hangi makinede hangi tip, hangi hız ve hangi OEE ile çalışıyor — eş zamanlı
Makine ataması	Manuel; yanlış makinede çalışma riski	İş emri rotasına göre otomatik atama
Duruş kaydı	Sistematik değil	Neden girilmeden üretim kaydı devam etmiyor
İzlenebilirlik	Parça parça	Rolik bazında: hangi sipariş, hangi rolik, hangi fiili değer
Kalite testleri	ERP ve manuel süreçler	Test girişi ve onayı RETMES üzerinden
Kaynak yönetimi	Toplam tüketim seviyesinde	Su, doğal gaz, buhar ve kimyasal üretim parametresiyle ilişkili

“RETMES öncesi üretim bildirimlerinin tamamı ERP üzerinden yapılıyordu. Makine bağlantısı olmadığı için operatörün manuel girdiği kayıtları baz alarak bildirim yapıyorduk. RETMES devreye alındıktan sonra makinelerin PLC’sinden aldığımız dataları doğrudan sisteme kaydederek daha gerçekçi değerler üzerinden veri topluyoruz.”

Ali Arıkan — Kurumsal Uygulamalar Müdürü ve MES Proje Yöneticisi, Kipaş Holding

Projenin çıkış noktası: küresel müşterilerin izlenebilirlik talebi

Kipaş’ı MES’e iten şey, iç verimlilik hedefinden önce dış taleptir. Terbiye işletmesi yönetimi, son beş altı yılda küresel müşteri ve tedarikçilerin dijitalleşme beklentisinin yatırım önceliklerini değiştirdiğini aktarıyor.

“Son beş altı yıldır küresel müşterilerimizin ve tedarikçilerimizin dijitalizasyon devrine geçmesiyle beraber holdingimiz de bu konudaki yatırımlarını yoğunlaştırdı. MES’ten önce işletmemizde anlık verilerin takibi tam olarak yapılamıyordu.”

Mehmet Yarbasan — Terbiye İşletmesi Müdürü, Kipaş Tekstil Grubu

Tedarikçi seçimi: karar, hedef listesi üzerinden verildi

Kipaş, MES tedarikçisini demo karşılaştırmasıyla değil, önceden yazılmış bir ihtiyaç listesiyle seçti. Ekip karar öncesinde hem Türk hem yabancı sağlayıcılarla görüştü, sunum ve demoları inceledi; paralelde yıllardır biriken saha taleplerini bir hedef listesine dönüştürdü.

“Türk firmalarıyla da yabancı firmalarla da görüştük, demolarla sunumlar aldık. Bu süreçte hiçbir şeyi acele etmeden, yavaş adımlarla, kontrollü bir şekilde hedef listeleri belirleyerek yol aldık ve en sonunda Konzek firmasıyla anlaştık.” Ali Arıkan — Kurumsal Uygulamalar Müdürü ve MES Proje Yöneticisi, Kipaş Holding

Bu yaklaşım, MES projelerinde en sık görülen başarısızlık nedenini baştan ortadan kaldırıyor: ihtiyacın, tedarikçinin ürün özelliklerine göre şekillenmesi.

Paket MES yazılımı değil, tekstile özel geliştirme

Kipaş projesinde RETMES, hazır bir MES kurulumu olarak değil, tekstil terbiye süreçlerine özel bir çözüm olarak geliştirildi. Hedef listesi netleştikten sonra Konzek Teknoloji ve Kipaş ekipleri, mevcut modülleri konfigüre etmek yerine sektöre özgü işlevleri birlikte tasarladı.

“Hedef listesini belirlerken yıllardan beri topladığımız talepleri ve ihtiyaçlarımızı kullandık, Konzek’ten ihtiyaçlarımıza göre bir çözüm üretmelerini istedik. Bu tamamıyla Kipaş’ın özeline döndü; tekstil yazılımına çevirmiş olduk.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding

Konzek Teknoloji açısından bu proje aynı zamanda tekstil sektöründeki ikinci RETMES uygulaması oldu.

“Konzek’le ilk defa bizim tekstil sektörümüzde tanışmış olduk. Pek çok makineden veri alabildik ve bu veriler daha sonradan analiz etmeye hazır hale geldi.”

Fehmi Hüdayoğlu — CIO ve Dijital Dönüşüm Lideri, Kipaş Holding

PLC’si olmayan makineler MES yazılımına nasıl bağlandı?

Terbiye işletmesindeki makine parkının tamamı, otomasyon seviyesinden bağımsız olarak veri üretir hale getirildi. Üzerinde PLC veya uygun donanım bulunmayan makinelere saha donanımı eklendi; böylece eski makineler de hız ve duruş verisi üretebilen ekipmanlara dönüştürüldü.

“Sahadaki tüm makinelerin bağlantısını kurduk. Üzerinde PLC yoksa, donanım olmasa bile biz donanım ekleyerek makinelerin hepsini akıllı makine haline getirerek hız ve duruş bilgilerine ulaştık.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding Operatör tarafında bildirimler kiosk panelleri üzerinden alınıyor. Ekip, iş emri başlatma ve bitirme adımlarını hızlandırmak için RFID ve ışık sensörü dahil farklı yöntemleri test etti.

Duruş yönetiminde ise kritik bir kural devrede: makine durduğunda, önceden tanımlanmış listeden bir duruş nedeni seçilmeden üretim kaydı devam etmiyor.

Anlık üretim görünürlüğü ve OEE takibi

Makine verisi otomatik akmaya başladığında, üretim performansı vardiya sonu raporundan anlık ekrana taşındı. Terbiye işletmesi yönetimi bugün makine bazında çalışan tipi, çalışma hızını, ortalama OEE değerini ve sıradaki üretim planını aynı anda görebiliyor. “Şu an makinelerimize anlık baktığımızda bütün makinelerimizin hangi tipi çalıştığını, hangi ortalama OEE ile çalıştığını, hangi hızla çalıştığını ve sonrasında gelecek olan üretim planlamasının hepsini görmekteyiz. Bu bizim için kontrol noktasında çok büyük artılar sağladı.”

Mehmet Yarbasan — Terbiye İşletmesi Müdürü, Kipaş Tekstil Grubu OEE’nin üç bileşeni de aynı veri kaynağından besleniyor: kullanılabilirlik duruş kayıtlarından, performans makine hız verisinden, kalite ise RETMES üzerinde girilen test sonuçlarından. Üçünün tek sistemde toplanması, işletmenin performans kaybını hangi bileşenden aldığını yorum katmadan görmesini sağlıyor.

Üç değer katmanı: planlanan, set edilen ve gerçekleşen

Kipaş uygulamasının teknik olarak en ayırt edici tarafı, aynı üretim adımı için üç ayrı değerin eş zamanlı karşılaştırılabilmesidir. RETMES; ERP’den gelen planlanan değeri, operatörün makinede set ettiği değeri ve makinenin fiilen çalıştığı değeri aynı ekranda birleştiriyor.

“ERP’de ÜR-GE’nin girmiş olduğu kayıt sisteme aktarılıyor. Operatör hangi değeri set etmiş, set edildikten sonra makine hangi değerlerde çalışmış — bunları eş zamanlı olarak yönetebiliyor, görebiliyor, takip edebiliyoruz.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding

Bu üçlü karşılaştırma iki soruyu aynı anda cevaplıyor: operatör verilen reçeteyi makineye gerçekten uyguladı mı, ve makine bu değeri fiilen tutturabildi mi?

MES ile beraber rota ve makine ataması otomatikleşti

İş emirlerinin yanlış makinede çalışılması riski, rota tanımlarının sisteme taşınmasıyla ortadan kaldırıldı. Süreç sipariş girişiyle başlıyor; planlamanın açtığı iş emrine istinaden ham kumaş rolik haline getiriliyor. Tip tanımlamaları ÜR-GE tarafından yapıldıktan sonra makine rotalaması RETMES üzerinden kurgulanıyor ve makine atamaları otomatik gerçekleşiyor.

“İş emrinin rota bilgileri ÜR-GE tarafından girildiği için başlat-bitir işlemlerinde makine seçimleri önceden hazırlanmış altyapıya göre otomatik atanıyor. Böylece işletmelerin doğru makineleri atama konusunda kolaylık sağlandı ve karışıklık tamamen engellendi.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding

Rolik bazlı izlenebilirlik ve kalite kapanışı

Terbiye işletmesi, ham bez girişinden kalite onayına kadar tüm süreci RETMES üzerinde yürütüyor. Kumaş teslim alındıktan sonra işlem adımları, kalite testleri ve test onayları sistem üzerinden kaydediliyor; onay tamamlandığında ürün kalite birimine devrediliyor.

“Herhangi bir kumaşın hangi siparişten, hangi rolikten çalışıldığı ve hangi fiili değerlerle çalışmış olduğu tespit edilebilmektedir.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding

AS/400 tabanlı ERP ile çift yönlü entegrasyon

Projenin en kritik teknik gereksinimlerinden biri, RETMES’in Kipaş’ın mevcut AS/400 (IBM i) tabanlı ERP sistemiyle çift yönlü çalışmasıydı. MES sahadan ne kadar doğru veri toplarsa toplasın, bu veri planlama, maliyet ve kalite süreçlerinin yürüdüğü ERP’ye geri dönmediği sürece kurum genelinde kullanılabilir hale gelmiyor.

Entegrasyon iki yönde kurgulandı. ERP tarafında ÜR-GE tarafından girilen sipariş, tip ve reçete bilgileri RETMES’e aktarılıyor; üretim gerçekleşmeleri, duruşlar, rolik kayıtları ve kalite test sonuçları ise RETMES’ten ERP’ye geri iletiliyor. Böylece döngü sipariş girişiyle başlıyor ve kalite dönüşünde kapanıyor.

“ERP entegrasyonu siparişle başlayıp kalite dönüşünde devam etmektedir. MES’in yaptığı tüm operasyonlar ERP’ye entegrasyonla birlikte iletilmekte ve tüm birimlerin bilgilere rahatlıkla ulaşabilmesi sağlanmaktadır.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding

AS/400 gibi uzun ömürlü kurumsal platformlarla entegrasyon, MES projelerinde en sık hafife alınan kalemlerden biridir. Modern, web tabanlı bir MES ile onlarca yıldır işletilen bir ERP ortamı arasındaki veri alışverişi ayrı bir tasarım gerektirir. Kipaş uygulamasında bu bağlantının kurulmasıyla birlikte sahadan toplanan fiili üretim verisi, planlamadan kaliteye kadar tüm birimlerin erişimine açıldı.

Planlanmamış kazanım: anormal çalışma değerlerinin erken görünmesi

Makine parametrelerinin sürekli kaydedilmesi, projede hedeflenmemiş bir fayda üretti. Sıcaklık ve basınç gibi değerlerin geçmişe dönük izlenebilir olması, makinelerde oluşan anormal davranışların tespit edilebilmesini sağladı. Ekip, saha sıcaklık değerlerinden kaynaklanan makine hasarlarının belirlenmesinde RETMES kayıtlarını kullandı.

Kipaş ekibi bu kabiliyeti bugün için kestirimci bakım olarak tanımlamıyor; mevcut kazanım, geriye dönük ve eş zamanlı görünürlük. Kestirimci bakım ise bir sonraki başlıkta ele alınan analitik çalışmaların hedefleri arasında.

Makine öğrenmesi: veri temeli kurulduktan sonraki adım

RETMES ile toplanan makine verisi, Kipaş’ın makine öğrenmesi çalışmalarının zeminini oluşturdu. Holding, MES öncesinde sahadan veri toplayamadığı için ileri analitik çalışmalarını başlatamıyordu. Veri akışı kurulduktan sonra makine öğrenmesi pilotları devreye alındı ve bu çalışmalar bugün aktif olarak yürütülüyor.

“Bir kurumun teknolojiye adapte olması sıçrayarak olmuyor; her bir adımın teker teker atılmasıyla oluyor. Bugün için artık makine öğrenmede pilot çalışmalar yapabilir seviyeye geldik. Yapay zeka çalışmaları yapıyoruz ve olumlu sonuçlarını da almaya başladık.”

Fehmi Hüdayoğlu — Kipaş Holding

Tekstilde kurulan bu model holdingin diğer sektörlerine de yaygınlaştırılıyor; makine öğrenmesi projelerine taban oluşturmak üzere bu işletmelerde de veri toplama çalışmaları başlatıldı.

Terbiye işletmesi tarafında bir sonraki hedef, makine davranışının duruş öncesi sinyallerinden okunması.

“Bir makinenin durmadan önce yaşamış olduğu tansiyon gerilimlerini, silindirlerde oluşan yükleri ve load cell’lerden çektiğimiz değerleri yorumlayarak üretim hatlarımızdaki verimliliği, duruşu ve kalite performanslarını ön plana çıkaracağımızı düşünüyoruz.”

Mehmet Yarbasan — Terbiye İşletmesi Müdürü, Kipaş Tekstil Grubu

En zor kısım teknoloji değil, kültürel adaptasyondu

Kipaş yönetimi, projenin en zorlayıcı bileşenini yazılım veya donanım değil, saha alışkanlıklarının değişimi olarak tanımlıyor.

“Dijitalizasyonda en büyük problemlerden bir tanesi kültürel adaptasyona alışmamız oldu. Bu bayağı bir zaman aldı, bizim için zorlayıcı bir tempo oldu.”

Mehmet Yarbasan — Terbiye İşletmesi Müdürü, Kipaş Tekstil Grubu

Bu geçişin somut çıktısı ise operatör bağımlılığının azalması ve süreçlerin standartlaşması oldu.

“Operatörün “şu çalışma hızında çalıştım” sözlü ifadeleri yerine yorumlanmamış yalın veriye ulaşabildik. Her operatör birbirinin aynı değerlerini gerçekleştirerek aslında bir standardizasyona yaklaştı.”

Mehmet Yarbasan — Terbiye İşletmesi Müdürü, Kipaş Tekstil Grubu

“İlk bakışta MES, PLC’den dataların çekilmesi ve bu dataların izlenebilirliği olarak yorumlanabiliyor. Sürecin içerisine girdikçe tedarik zincirlerini kontrol etme, kaynakları daha verimli kullanabilme ve makine verimliliğini yorumsuz bir şekilde hesaplayabilme açısından çok önemli bir katkı sağladığını gördük.”

Mehmet Yarbasan — Terbiye İşletmesi Müdürü, Kipaş Tekstil Grubu

Yol haritası: ikinci faz İhzarat birimiyle devam ediyor

Kipaş, terbiye işletmesinde tamamlanan birinci fazın ardından RETMES’i grubun diğer birimlerine yaygınlaştırıyor.

“Birinci fazda terbiye işletmeleri olarak başladığımız projeye ikinci fazımızda İhzarat bölümü olarak devam edeceğiz. Bu süre zarfındaki desteklerinden dolayı da teşekkür ediyorum.”

Ali Arıkan — Kipaş Holding

Konzek Teknoloji ile geliştirme çalışmaları da ikinci fazla birlikte sürüyor. Konzek Teknoloji olarak, bu dönüşüm yolculuğunda birlikte çalıştığımız Kipaş Holding ekiplerine, proje sürecinde katkı sunan tüm paydaşlara ve sahada bu yapının başarıyla hayata geçmesini sağlayan tüm ekip üyelerine teşekkür ederiz.